Lege schappen of een dichte supermarkt: wat doe je de eerste dagen?

Vrijdagavond 2 juli 2021, rond 19.00 uur: bij de Zweedse supermarktketen Coop vallen de kassa's uit. Zo'n 700 van de 800 winkels moeten dicht, en het duurt zes dagen voordat ze allemaal weer open zijn. Het was een cyberaanval via een softwareleverancier, geen storm en geen oorlog. In Nederland gaan onderzoekers ervan uit dat schappen bij een vergelijkbare aanval in ongeveer 3 dagen leeg kunnen raken. Dit artikel gaat over wat je dan doet. Wat je vooraf in huis haalt lees je in van 3 naar 8 dagen eten in huis en wat het onderzoek precies zegt.

Wat gebeurt er als de supermarkt dicht is of de schappen leeg raken?

Bij Coop trof de aanval de kassa's, zelfscanners, weegschalen, toegangspoortjes en alle betalingen in de winkels, plus de leveringen vanuit de online voorraad. De oorzaak was een onbekende kwetsbaarheid in software van Kaseya, die werd gebruikt door de leverancier van het betaalsysteem van Coop. Eén leverancier, ongeveer 700 gesloten winkels. Volgens Truesec, het bedrijf dat Coop hielp herstellen, was er geen klantdata getroffen.

Ook de Rijksoverheid noemt cyberaanvallen een risico voor de Nederlandse voedselketen: digitale aanvallen kunnen systemen raken voor productie, koeling, verpakking, logistiek en betalingen. Sinds 15 augustus 2026 geldt de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten, die voedselaanbieders verplicht tot maatregelen. Dat verkleint de kans, maar sluit het niet uit.

Het onderzoek van Clingendael en de Erasmus Universiteit, in opdracht van het ministerie van Landbouw, beschrijft het gevolg. Supermarkten en leveranciers slaan zo min mogelijk voedsel op omdat dat geld bespaart, waardoor bij een verstoring snel tekorten ontstaan. Volgens NU.nl zal er niet direct honger zijn, maar stijgen de prijzen hard en ontstaan van sommige producten snel tekorten.

Hoe lang duurt zoiets, en hoeveel dagen moet je overbruggen?

Bij Coop duurde het 6 dagen tot alle winkels weer open waren, en dat is één aanval. Hoe lang een volgende duurt, weet niemand. Wat je wel kunt doen is de voorbeelden naast elkaar leggen.

Dat de schappen na ongeveer 3 dagen leeg kunnen zijn, terwijl het officiële advies 72 uur is, betekent dat je voorraad op het moment opraakt dat het probleem pas zichtbaar wordt. Daarom noemen wij 8 dagen een redelijk doel, zonder dat het officieel is.

Wat doe je in de eerste 24 uur?

Het belangrijkste in de eerste 24 uur is niets overhaast doen. Zes stappen, in deze volgorde:

• Stap 1, ga niet meteen de winkel in. Weten hoeveel je hebt gaat voor kopen.
• Stap 2, tel je voorraad in dagen. Tel de calorieën op de verpakkingen op en deel door 2.200 per volwassene, 1.800 per kind van 4 tot 17 en 1.000 per baby of peuter. Zo weet je of je 3, 5 of 8 dagen haalt.
• Stap 3, eet eerst wat het snelst bederft. Vers vlees en vis, zuivel, brood en groente eerst. Daarna de vriezer, zolang de stroom werkt. Je houdbare voorraad bewaar je voor het laatst. Hoe lang eten goed blijft lees je in hoe lang is eten houdbaar zonder koelkast.
• Stap 4, check je water. Reken op 3 liter per persoon per dag, het officiële advies. Zolang de kraan werkt is dat geen probleem. Zie hoeveel water je nodig hebt.
• Stap 5, zorg voor contant geld (meer daarover verderop).
• Stap 6, zet NL-Alert en de regionale radio aan en lees alleen berichten van officiële bronnen.

Waarom is hamsteren de verkeerde reactie?

Omdat het een storing sneller in lege schappen verandert. Dat zag je in maart 2020. Volgens het CBS zetten supermarkten in week 11 van 2020 (9 tot en met 15 maart) 35 procent meer om dan in dezelfde week een jaar eerder, meer dan in de week voor Kerst, traditioneel de drukste week. En dat terwijl de supermarkten zeiden dat er genoeg was.

Bron: CBS, week 9 tot en met 15 maart 2020. Bij een echte verstoring werkt dat dubbel. Wie in de eerste dagen extra koopt, zorgt dat de schappen eerder leeg zijn voor de mensen die geen voorraad hebben, zoals ouderen of gezinnen met een baby. Dat is onze inschatting op basis van deze cijfers, niet iets wat uit één bron komt. In maart 2020 zeiden de supermarkten zelf al dat hamsteren echt niet nodig was.

Wat koop je wél als je toch iets moet aanvullen?

Haal je voorraad niet op 8 dagen, vul dan gericht aan en niet met wat iedereen pakt. In de lijst van meest gehamsterde producten van maart 2020 (IRI, via de NOS) stonden rijst (+180%), macaroni en spaghetti (+175%), vis in blik (+148%), groenten in blik (+146%) en houdbare melk (+125%) bovenaan. Havermout, pindakaas en noten stonden niet in die top 10.

Ze zijn ook geschikt: volgens de rekenwaarden in onze checklist leveren ze 3.800, 6.000 en 5.500 kcal per kilo, en pindakaas en noten kun je zonder koken eten. Voor de extra 11.000 kcal per volwassene tussen 3 en 8 dagen heb je dan weinig ruimte nodig. Hoe je dat opbouwt staat in van 3 naar 8 dagen eten in huis, en welk voedsel lang goed blijft in noodvoedsel: gevriesdroogd, blik of reep.

Hoe betaal je als kassa's en pinautomaten uitvallen?

Met contant geld. Bij Coop lag alle betaling in de winkels plat, dus ook winkels die technisch nog voedsel hadden, konden niets verkopen. Onze checklist adviseert €50 tot €100 aan contant geld in kleine coupures. Wat je nog meer kunt doen bij een betaalstoring lees je in je kunt niet meer pinnen: wat doe je.

Wie heeft extra aandacht nodig?

Denk Vooruit noemt babyvoeding, medicijnen en eten en drinken voor huisdieren als voorbeelden van persoonlijke aandachtspunten. Dat zijn ook de dingen die je niet kunt vervangen door iets anders uit de kast. Kijk daarom eerst naar deze groepen:

• Baby's en peuters: zie noodpakket met baby of peuter.
• Medicijnen en dieet: zie noodmedicijnen thuis en noodpakket bij diabetes.
• Huisdieren: zie noodpakket voor huisdieren.
• Buren: een oudere buur zonder auto of voorraad heeft sneller een probleem dan jij. Zie buurthulp organiseren bij een crisis.

Waar vind je betrouwbare informatie?

Op drie plekken. Ten eerste NL-Alert, dat je op je telefoon ontvangt. Ten tweede de regionale publieke omroep: volgens Denk Vooruit kan die bij stroomuitval nog blijven uitzenden via de radio, zie welke noodradio daarvoor geschikt is. Ten derde Nederlandveilig.nl, de overheidssite voor actuele informatie bij een landelijke crisis, waar ook de politie naar verwijst.

Veelgestelde vragen

Hoe snel zijn de schappen leeg als winkels niet worden bevoorraad?

Volgens het onderzoek van Clingendael en de Erasmus Universiteit in ongeveer 3 dagen, bijvoorbeeld bij een cyberaanval op supermarkten. Dat is een inschatting uit een onderzoek, geen voorspelling.

Is 8 dagen eten in huis nu het officiële advies?

Nee. Het officiële advies van Denk Vooruit is de eerste 72 uur. De 8 dagen komen uit het onderzoek. Zie het nieuwsartikel.

Kan ik dan online boodschappen bestellen?

Reken er niet op. Bij Coop werden ook de leveringen vanuit de online voorraad getroffen. Of dat bij een andere aanval ook zo is, hangt af van wat er wordt geraakt.

Wat doet de overheid eraan?

De Rijksoverheid werkt met de Cyberbeveiligingswet en sinds 15 augustus 2026 de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten aan de digitale beveiliging van de voedselketen. De onderzoekers adviseren daarnaast dat supermarkten een minimale voorraad aanhouden, en staatssecretaris Erkens gaat daarover de komende maanden in gesprek met supermarkten en leveranciers.

Moet ik nu extra inkopen doen?

Niet in één keer. Vul rustig aan bij elke boodschappenronde tot je op 7 of 8 dagen zit. Dat verschilt van hamsteren: je spreidt je aankopen in plaats van ze op één moment te concentreren.

Hoeveel contant geld heb ik nodig?

Onze checklist adviseert €50 tot €100 in kleine coupures. Reken zelf hoeveel dat voor jouw huishouden is: bij een gezin van 4 dat 8 dagen overbrugt, is het bovenste bedrag verstandiger.

Bronnen: Truesec, het bedrijf dat Coop hielp herstellen, voor de aanval van 2 juli 2021 (aantal winkels, hersteltijd, getroffen systemen). CBS voor de omzetcijfers van week 11 van 2020, en de NOS (IRI-cijfers) voor de meest gehamsterde producten van maart 2020. Rijksoverheid over de bescherming van de voedselvoorziening en Denk Vooruit voor het officiële advies. Het onderzoek van Clingendael en de Erasmus Universiteit citeren we via NU.nl en de NOS; het rapport zelf hebben we niet kunnen raadplegen. De caloriecijfers volgen de rekenregels van onze checklist. Het enige Europese voorbeeld dat we hier gebruiken is Coop Zweden; of andere ketens toen open bleven, konden we niet vaststellen.