Aggregaat aansluiten op de meterkast: zo hoort het

Je hebt een aggregaat of thuisbatterij, en je wilt dat bij een storing gewoon de groepen in huis blijven werken in plaats van dat je met verlengsnoeren door de gang loopt. Dat kan, en het is een legitieme wens. Maar de manier waarop het gebeurt is het verschil tussen een veilige installatie en een situatie waarin een netmonteur kilometers verderop dodelijk gevaar loopt. Hieronder staat wat er technisch nodig is, waarom dit werk niet onder doe-het-zelf valt, en wat het ongeveer kost.

Waarom is terugvoeding naar het net zo gevaarlijk?

Omdat de 230 volt uit een aggregaat van 2.000 tot 3.000 watt via de wijktransformator kan oplopen tot 10.000 volt op een kabel waarvan een monteur denkt dat die spanningsloos is. Bij een storing gaat zo'n monteur van de netbeheerder aan de kabel werken. Die schakelt het deel van het net waar hij aan werkt spanningsloos en gaat ervan uit dat het dat blijft. Wordt in een van de aangesloten woningen een aggregaat op de installatie gezet zonder scheiding van het net, dan voedt dat aggregaat via de meter terug het net in.

Dat is niet alleen gevaarlijk omdat er onverwacht spanning staat. De transformator in de wijk werkt in die situatie in omgekeerde richting, waardoor de 230 volt uit jouw aggregaat aan de andere kant van de transformator duizenden volts kan worden. Een monteur die daar met blote handen aan komt, overleeft dat doorgaans niet.

Het tweede risico is voor jezelf. Komt het net terug terwijl je aggregaat draait en er is geen scheiding, dan lopen twee spanningsbronnen tegen elkaar in. In het gunstigste geval gaat je aggregaat kapot, in het ongunstigste geval ontstaat er brand.

Wat is een omschakelaar precies, en welke heb ik nodig?

Een omschakelaar, ook wel netscheider of transferschakelaar genoemd, is een schakelaar met 3 standen: net, uit, aggregaat. Hij onderbreekt bij 230 volt zowel de fase als de nul, en dat allpolig schakelen is precies wat NEN 1010 voorschrijft. De middelste stand is het hele punt. Die zorgt ervoor dat de twee bronnen elkaar fysiek nooit kunnen raken, en dat je die scheiding met het blote oog kunt controleren.

Waar je op moet letten:

• Allpolig. NEN 1010 schrijft voor dat zowel de fasegeleider als de nulgeleider volledig wordt onderbroken. Een schakelaar die alleen de fase omzet en de nul doorverbindt, voldoet niet.
• Zichtbare nulstand. Je moet kunnen zien dat de installatie los is van het net.
• Mechanisch vergrendeld. De schakelaar moet het onmogelijk maken beide standen tegelijk te kiezen, niet alleen onwaarschijnlijk.
• Passend bij je aansluiting. Eenfase 230 volt of driefase 400 volt, en berekend op de stroom die er doorheen gaat. Een gangbare woningaansluiting is 1x25 ampère of 3x25 ampère, oftewel ongeveer 5.750 watt respectievelijk 17.000 watt.

Voor huishoudens wordt vaak gekozen voor een handomschakelaar in combinatie met een aparte noodgroepenkast: niet de hele woning wordt overgezet, maar 3 tot 6 geselecteerde groepen. De cv-ketel, de koelkast, de wifi en een paar lichtpunten. Dat is goedkoper, en het voorkomt dat iemand tijdens de storing de inductiekookplaat aanzet en je aggregaat overbelast.

Waarom mag ik dit niet zelf doen?

Om 3 redenen die los van elkaar al zwaar genoeg wegen: aansprakelijkheid, je verzekering en de eisen van de netbeheerder. Elke elektrische installatie in een woning moet in Nederland voldoen aan NEN 1010, de norm voor laagspanningsinstallaties. Aanpassingen in de meterkast, en zeker een ingreep die de scheiding met het openbare net regelt, horen bij een erkend installateur of gecertificeerd elektricien.

Uitgewerkt:

• Aansprakelijkheid. Loopt er iets mis en blijkt de installatie niet volgens de norm, dan ben je aansprakelijk voor de gevolgen.
• Verzekering. Bij brand of schade kan een verzekeraar uitkering weigeren als blijkt dat er niet-vakkundig aan de installatie is gewerkt.
• De netbeheerder. Die stelt eisen aan alles wat achter de meter aan het net gekoppeld kan worden, en heeft er belang bij dat de scheiding aantoonbaar klopt.

Wat kost het om een omschakelaar te laten plaatsen?

Reken op €400 tot €1.500 voor een handomschakelaar inclusief plaatsing, en meer zodra er een aparte noodgroepenkast bij komt. Dat loopt sterk uiteen, want het hangt af van je meterkast, van de afstand tot de plek waar het aggregaat komt te staan, en van hoeveel groepen je wilt kunnen overzetten. Grofweg zijn er drie kostenposten:

• De omschakelaar zelf. Een eenvoudige handomschakelaar is relatief goedkoop; automatische varianten die zelf detecteren dat het net wegvalt liggen een stuk hoger.
• Een aparte noodgroepenkast als je een selectie groepen wilt kunnen voeden.
• Arbeid en bekabeling, inclusief een buitenaansluiting waar je het aggregaat op prikt.

Vraag altijd meerdere offertes en laat de installateur expliciet vastleggen dat de schakeling allpolig is en dat de installatie na oplevering aan NEN 1010 voldoet. Vraag ook om het inspectierapport.

Is er een variant zonder ingreep in de meterkast?

Ja, en voor veel huishoudens is dat de verstandigste route. Voor 300 tot 1.500 euro heb je losse apparatuur die hetzelfde probleem oplost zonder installateur. Je sluit dan niets aan op de vaste installatie, maar gebruikt losse apparatuur:

• Een powerstation met stopcontacten, waar je rechtstreeks je koelkast, wifi en verlichting op prikt. Geen installateur nodig, geen norm om aan te voldoen, geen terugvoedingsrisico.
• Een thuisbatterij met stekker, al leveren lang niet alle plug-in modellen noodstroom bij netuitval.
• Losse noodverlichting en een powerbank als de storing kort is en je alleen licht en communicatie nodig hebt.

Het verschil is comfort tegen kosten. Met verlengsnoeren door de gang los je hetzelfde probleem op als met een omschakelaar, alleen minder elegant en voor een fractie van het geld.

Veelgestelde vragen

Mag ik een aggregaat via een stopcontact op mijn huisinstallatie aansluiten?

Nee. Een kabel met aan beide uiteinden een stekker zet je hele installatie onder spanning, inclusief de contacten van de stekker die je in je hand houdt, en kan terugvoeden naar het net. Dit is levensgevaarlijk voor jezelf en voor netmonteurs.

Wat is een allpolige omschakelaar?

Een schakelaar die zowel de fasegeleider als de nulgeleider onderbreekt bij het omschakelen. NEN 1010 eist dat bij noodstroomvoorzieningen. Een schakelaar die alleen de fase omzet is onvoldoende, omdat de nul dan verbonden blijft met het net.

Moet ik mijn netbeheerder informeren?

Laat je installateur dit nagaan. Netbeheerders stellen eisen aan installaties die aan het net gekoppeld kunnen worden, en bij een vaste noodstroomvoorziening is aanmelden vaak verstandig of verplicht.

Kan een thuisbatterij hetzelfde doen als een aggregaat met omschakelaar?

Alleen als de batterij een noodstroomfunctie heeft. Veel thuisbatterijen schakelen bij netuitval juist uit om terugvoeding te voorkomen. Een noodstroomuitgang of een ingebouwde omschakelvoorziening is een aparte eigenschap waar je expliciet naar moet vragen.

Wordt mijn verzekering ongeldig als ik dit zelf doe?

Dat risico is reëel. Verzekeraars kunnen bij brand of schade uitkering weigeren wanneer blijkt dat er niet-vakkundig aan de elektrische installatie is gewerkt. Bewaar de factuur en het opleverrapport van de installateur.

Verder lezen

• Aggregaat voor thuis bij stroomuitval: welke en wat kost het?
• Aggregaat of powerstation: welke kies je?
• Thuisbatterij als noodstroom: werkt het bij stroomuitval?
• Overspanningsbeveiliging bij stroomuitval
• Stroomuitval in Nederland: hoe vaak en wat doe je?

Bronnen: NEN, beheerder van NEN 1010, de Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties die allpolig schakelen voorschrijft bij noodstroomvoorzieningen; Netbeheer Nederland over veilig werken aan het net en de risico's van terugvoeding; Liander over storingen en werkzaamheden aan het netwerk. Dit artikel is voorlichting, geen installatie-instructie: laat de uitvoering altijd door een gecertificeerd elektricien doen.