Hittegolf in Nederland: zo bereid jij je voor (2026 gids)

In de zomers van 2019 en 2021 bereikten temperaturen in Nederland 40°C. Het KNMI verwacht dat hittegolven door klimaatverandering vaker voorkomen en langer duren. Tijdens een hittegolf overlijden jaarlijks honderden mensen in Nederland — bijna altijd ouderen of mensen met een chronische aandoening.

Een hittegolf is anders dan een stroomstoring of overstroming: het gevaar sluipt. Maar de voorbereiding is grotendeels wél te plannen. In dit artikel lees je wat je nu al kunt regelen, zodat je de volgende hittegolf veilig doorkomt.

Wat is officieel een hittegolf?

Het KNMI spreekt van een hittegolf als het 5 of meer aaneengesloten dagen warmer is dan 25°C (zomerse dag), waarvan minimaal 3 dagen warmer dan 30°C (tropische dag). Dit is de officiële definitie voor De Bilt — lokaal kan het eerder gevaarlijk warm zijn.

KNMI-kleurscodes

Code	Betekenis	Actie
Groen	Normaal weer	Geen actie nodig
Geel	Warm, risico voor kwetsbare groepen	Extra aandacht voor ouderen en zieken
Oranje	Gevaarlijk heet, risico iedereen	Vermijd middagzon, extra drinken
Rood	Extreem gevaarlijk, levensbedreiging	Binnen blijven, koelcentrum opzoeken

Wie loopt het meeste risico?

Niet iedereen is even kwetsbaar bij hitte. Weet wie in je directe omgeving extra aandacht nodig heeft:

• Ouderen (65+): het lichaam regelt de temperatuur minder goed, dorstsignalen zijn zwakker
• Zuigelingen en kleine kinderen: groot lichaamsoppervlak, snelle uitdroging
• Mensen met hart- en vaatziekten: het hart werkt harder bij hitte
• Mensen met diabetes: uitdroging verstoort bloedsuiker
• Mensen met COPD of astma: warmte en ozon verslechteren longfunctie
• Mensen die bepaalde medicijnen gebruiken: diuretica, antidepressiva, antihistamines en bètablokkers beïnvloeden hitteregulatie
• Mensen zonder airco of koele ruimte: stadsflats op de bovenste verdieping kunnen 's nachts oplopen tot 35°C

Voorbereiding vóór de hittegolf

Woning koelen zonder airco

• Zonwering buiten werkt 80% beter dan gordijnen van binnen. Investeer in screens of zonneschermen.
• Ramen 's nachts open, overdag dicht: ventileer de koele nachtlucht actief naar binnen, sluit dan alles vóór 09:00.
• Doorzichtige folie of reflecterend materiaal op ramen op het zuiden blokkeert 30-40% van de zonnewarmte.
• Ventilator: effectief tot ca. 35°C; combineer met een natte handdoek of bak water voor extra koeling door verdamping.
• Weet waar het koelste punt in je woning is — meestal de begane grond of kelder.

Noodpakket aanpassen voor hitte

Je standaard noodpakket heeft bij hitte een paar aanpassingen nodig:

• ☐ Extra water: bij 35°C+ stijgt de behoefte naar 4-5 liter per dag
• ☐ Rehydratatiezout of sportdrank (ORS) — bij zweten verlies je ook zouten
• ☐ Koelpads of gel-koelelementen (bewaar in vriesvak)
• ☐ Zonnebrandcrème SPF 50+
• ☐ Brede hoed en lichte, losse kleding (lichtgekleurd)
• ☐ Kleine ventilator op batterijen
• ☐ Thermometer om kerntemperatuur te meten

Tijdens een hittegolf: praktisch stappenplan

Voor jezelf

1. Drink 2-3 liter water per dag, ook als je geen dorst voelt. Wacht niet tot je dorst hebt.
2. Vermijd alcohol en koffie overdag — beide werken vochtafdrijvend.
3. Eet licht en koud: salades, fruit, yoghurt. Warm koken verhoogt de binnentemperatuur.
4. Douche lauwwarm, niet ijskoud — te koud douchent verkrapt de bloedvaten en verhoogt je kerntemperatuur achteraf.
5. Breng overdag tijd door in een koele ruimte: bibliotheek, winkelcentrum, gemeentelijk koelcentrum.
6. Doe actieve dingen 's vroeg ochtends of 's avonds laat (vóór 10:00 en na 19:00).

Voor buren en familie

• Bel dagelijks ouderen die alleen wonen — vraag actief hoe het gaat
• Bied aan om boodschappen te doen zodat ze niet naar buiten hoeven
• Controleer of hun woning koel genoeg is (boven 32°C overdag wordt gevaarlijk)
• Ken de symptomen van een hitteberoerte (zie hieronder)

Hitteberoerte herkennen en handelen

Een hitteberoerte (heat stroke) is een medische noodsituatie. Bel direct 112.

Symptomen:

• Lichaamstemperatuur boven 40°C
• Droge, hete huid (geen zweet)
• Verwardheid, agressie of onbewustheid
• Snelle, oppervlakkige ademhaling
• Hoofdpijn en misselijkheid

Direct doen terwijl je 112 wacht:

1. Breng het slachtoffer naar de koelste ruimte beschikbaar
2. Leg natte koude doeken in de nek, oksels en liezen
3. Maak kleding los
4. Geef géén water als het slachtoffer bewusteloos is
5. Zet een ventilator op het slachtoffer (verdamping koelt snel)

Koelcentra in Nederland

Bij extreme hitte openen gemeenten koelcentra: openbare gebouwen (bibliotheken, buurthuizen, zwembaden) waar iedereen gratis kan verblijven in de koelte. Zoek tijdig uit welk koelcentrum het dichtstbijst is in jouw gemeente — veel gemeenten vermelden dit op hun website bij code oranje of rood.

Veelgestelde vragen

Hoe koel ik mijn slaapkamer 's nachts zonder airco?

Open ramen en deuren aan beide zijden van je huis voor doorluchting zodra de buitentemperatuur lager is dan de binnentemperatuur (meestal na 22:00). Zet een ventilator gericht op jezelf, plaats een schaal met ijsblokjes ervoor voor extra koelend effect. Gebruik een dunne, lichtgekleurde katoenen laken en haal de dekbed eruit. Een licht vochtig laken over je heen kan ook helpen.

Is een airco de enige echte oplossing?

Een airco is het meest effectief, maar niet de enige optie. Buitenzonwering, nachtventilatie en een goede isolatie kunnen in goed geïsoleerde woningen het verschil maken. Voor ouderen of mensen met een hoog risico is een koele kamer (via een koelcentrum of familie) soms voldoende. Overweeg een draagbare airco als tussenoplossing — die zijn te koop/huren bij veel bouwmarkten.

Hoeveel water moet ik drinken bij extreme hitte?

Bij temperaturen boven 35°C en actieve bezigheid kan de behoefte oplopen tot 4-5 liter per dag. Richtlijn: drink elke uur minimaal een groot glas water, ook als je niet actief bent. Let op de kleur van je urine: lichtgeel is goed, donkergeel of oranje betekent dat je te weinig drinkt.

Kan ik mijn noodpakket in de auto bewaren bij hitte?

Nee. Voedsel bederft snel in een hete auto (binnen een uur kan de temperatuur in een geparkeerde auto boven 50°C stijgen). Water in plastic flessen bij hitte is ook problematisch (uitloging van plastics). Bewaar je noodpakket altijd op een koele, donkere plek binnenshuis.